Odrzucenie spadku za dziecko małoletnie

Odrzucenie spadku za dziecko małoletnie to jedna z bardziej wrażliwych prawnie decyzji, z którą mierzą się rodzice, szczególnie gdy spadek wiąże się z długami. Co do zasady, taka czynność wymaga uprzedniej zgody sądu rodzinnego, ponieważ uznawana jest za przekraczającą zwykły zarząd majątkiem dziecka. Jednak nie w każdym przypadku. Nowe przepisy Kodeksu postępowania cywilnego i rodzinnego wprowadzają wyjątki, dzięki którym możliwe jest odrzucenie spadku przed notariuszem – bez angażowania sądu. W artykule wyjaśniamy, kiedy to możliwe i jakie warunki muszą zostać spełnione.

Kiedy i jak można odrzucić spadek za dziecko?

Oświadczenie o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka składają przed notariuszem albo w sądzie rodzice bądź jedno z nich. Co do zasady na odrzucenie spadku za dziecko wymaga jest zgoda sądu. Są jednak przypadki, gdy rodzice mogą odrzucić spadek nie występując o zgodę sądu.

Odrzucenie spadku za dziecko przed notariuszem – jak wygląda procedura?

Odrzucenie spadku za dziecko przed notariuszem. Zgodnie z treścią art. 926 § 1 k.c., spadek można nabyć na podstawie testamentu albo ustawy. Nie można tej samej części spadku nabyć jednocześnie na podstawie ustawy, jak i na podstawie testamentu, chociaż można nabyć jedną część spadku na podstawie testamentu, a inną na podstawie ustawy. W przypadku gdy spadkobierca powołany jest i z testamentu, i z ustawy, może jedno powołanie przyjąć (np. ustawowe), a dalsze odrzucić (np. testamentowe). Niekiedy jednak potencjalny spadkobierca czy to z ustawy czy z testamentu w ogóle nie chce nabywać spadku, w szczególności, gdy spadkodawca pozostawił długi. Jeżeli spadkobierca nie chce nabywać zadłużonego spadku, może spadek odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (Art.  1015 § 1 Kodeksu cywilnego).

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym (Art.  1015 § 3 Kodeksu cywilnego). 

Czy zawsze potrzebna jest zgoda sądu rodzinnego?

Spadkobierca będący osobą pełnoletnią co do zasady może samodzielnie spadek odrzucić przed sądem bądź notariuszem. W przypadku gdy spadkobiercą jest osoba małoletnia, spadek za nią odrzucają rodzice bądź jedno z nich (jeżeli oboje posiadają władzę rodzicielską w tym zakresie). Czynność odrzucenia spadku traktowana jest jako czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka i co do zasady wymaga zgody sądu rodzinnego bądź sądu spadku w przypadku gdy oświadczenie o odrzuceniu spadku składane jest przed sądem w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym. 

Kiedy można odrzucić spadek bez zgody sądu? [Warunki szczególne]

Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przed notariuszem nie zawsze wymaga zgody sądu. Zgodnie z art. 101 §  1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego albo w przypadkach wskazanych w art. 640 (indeks 1) ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, sądu spadku dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. 

Od powyższej reguły są jednak wyjątki. Zgodnie z art. 101 §  1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica, to czynność polegająca na odrzuceniu spadku w imieniu dziecka przez rodzica, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, gdy jest dokonywana za zgodą drugiego z rodziców, któremu również w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, albo gdy jest dokonywana wspólnie, nie wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego albo, w przypadkach wskazanych w art. 640 (indeks 1) ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, sądu spadku – jeżeli spadek odrzucają inni zstępni rodziców tego dziecka.  

Z powyższego wynika, że zgoda sądu na odrzucenie spadku przez dziecko przed notariuszem nie jest wymagana, w przypadku łącznego spełnienia się poniższych warunków: 

1. w pierwszej kolejności do spadku powołany był rodzic dziecka i rodzic ten spadek odrzucił, 
2. oświadczenie o odrzuceniu spadku składają oboje z rodziców albo jedno z nich za zgodą drugiego, 
3. spadek odrzuciły również wszystkie inne dzieci rodzica który wcześniej spadek  odrzucił dotyczy to zarówno dzieci pełnoletnich jak i niepełnoletnich.   

Jakie elementy musi zawierać oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Zgodnie z art. 641 §  1. Kodeksu postępowania cywilnego oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku powinno zawierać: 

1.  imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz ostatnie miejsce jego zwykłego pobytu; 
2. tytuł powołania do spadku; 
3. treść złożonego oświadczenia. 

A ponadto zgodnie z § 2 tego przepisu oświadczenie powinno również zawierać wymienienie wszelkich wiadomych składającemu oświadczenie osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych, jak również wszelkich testamentów, chociażby składający oświadczenie uważał je za nieważne oraz danych dotyczących treści i miejsca przechowania testamentów. 

Zgodnie z art. 641 § 3 (indeks 1)  Kodeksu postępowania cywilnego rodzic, składając w imieniu dziecka oświadczenie o odrzuceniu spadku, oświadcza o: 

1. przysługiwaniu mu władzy rodzicielskiej i jej zakresie, 
2. wyrażeniu przez drugiego z rodziców zgody na odrzucenie spadku, chyba że oświadczenie to jest składane wspólnie, 
3. uprzednim odrzuceniu spadku przez któregokolwiek z rodziców, 
4. odrzuceniu spadku przez innych zstępnych rodziców tego dziecka 

Chyba, że przed złożeniem oświadczenia zostało wydane zezwolenie sądu na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka w postaci odrzucenia spadku. 

Odpowiedzialność karna za fałszywe oświadczenie

Zgodnie z art. 641 §  32 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oświadczenie w zakresie treści wskazanej w art. 641 § 3 (indeks 1) pkt 1-4 Kodeksu postępowania cywilnego składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. 

Z dalszych przepisów wynika, że jeżeli oświadczenie jest składane przed sądem albo notariuszem, przed jego odebraniem sędzia albo notariusz uprzedza składającego oświadczenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. 

 Jeżeli oświadczenie jest składane na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym, składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w jego treści klauzuli o następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. 

Na Zakończenie

Oświadczenie o odrzuceniu spadku za dziecko małoletnie to czynność obarczona dużą odpowiedzialnością – zarówno prawną, jak i moralną. Chociaż zasadą pozostaje uzyskanie zgody sądu, ustawodawca przewidział sytuacje, w których taka zgoda nie jest potrzebna. Kluczowe jest dokładne spełnienie określonych warunków i złożenie wymaganych oświadczeń przed notariuszem lub sądem, z zachowaniem odpowiedzialności za prawdziwość podanych informacji. W razie jakichkolwiek wątpliwości warto skonsultować się z prawnikiem lub notariuszem – aby nie popełnić błędu, który mógłby narazić dziecko na odpowiedzialność za cudze długi.

___________________________

Powiązane czynności notarialne z tematem artykułu – sprawy rodzinne